9. SINIF 4. TEMA GÜNLÜK PLAN

ADI /NO:

TEMA DAĞILIMI :

Edebiyat Atölyesi: Konuşma Becerileri Alanı / Bu edebiyat atölyesinde sosyal medya dili ile edebî dilin özelliklerini karşılaştıran bir sunum hazırlayabilme. Yazma Becerileri Alanı / Bu edebiyat atölyesinde otobiyografi oluşturabilme.

İÇERİK ÇERÇEVESİ:

• Okuma • Konuşma • Dinleme/İzleme   • Yazma

Değerler: D1. Adalet, D3. Çalışkanlık, D6. Dürüstlük, D7. Estetik, D11.Özgürlük, D16. Sorumluluk

Okuryazarlık Becerileri: OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB2. Dijital Okuryazarlık, OB7. VeriOkuryazarlığı, OB9. Sanat Okuryazarlığı

Disiplinler Arası İlişkiler: Tarih, Psikoloji, Sosyoloji, Teknoloji

Beceriler Arası İlişkiler: KB2.7. Karşılaştırma, KB2.10. Çıkarım Yapma, KB2.20.Sentezleme, KB3.3. Eleştirel Düşünme

KANITLARI:

ÖLÇME

• Öğrenme günlüğü

• Açık uçlu sorular

• Kontrol listesi

• Bilgi kartları

ÖĞRETME

–

ÖĞRENME

YAŞANTILARI:

Temel Kabuller : Bu temada öğrencilerin hikâye türünün genel özellikleri ve yapı unsurlarını, anlatmaya bağlı metinlerde kullanılan anlatım biçimlerini, öğretici metinlerin genel özelliklerini, öğretici metinlerde kullanılan anlatım biçimleri ve düşünceyi geliştirme yollarını; kültürel, sosyal ve psikolojik temel unsurları, yazılı ve sözlü anlatım aşamalarını, şekil bilgisi ile ilgili dil bilgisi kurallarını bildiği kabul edilmektedir.

Ön Değerlendirme Süreci:  Öğrencilerin temaya ilişkin temel kabullerini (ön bilgilerini) tespit etmek için soru-cevap, görüş oluşturma, beyin fırtınası gibi yöntemler uygulanır.

Öğrencilerin roman, tiyatro ve eleştiri türlerine yönelik ön bilgilerini tespit etmek için soru-cevap veya beyin fırtınası yöntemleri uygulanır.

Köprü Kurma: Önceki temalarda hikâye türleriyle ilgili edinilen bilgiler, bu temada tahlil edilerek romanla ilgili öğrenilecek bilgilere temel oluşturur. Öğrencilerin daha önce öğretici metinlerle ilgili öğrendikleri bilgiler, eleştiri metninin tahlil edilme sürecinde kullanılır.

Bu temada dilin zenginliğini yansıtan roman, eleştiri ve otobiyografi türlerinden metinler derinlemesine tahlil edilir;öğrenilen bilgiler 10. sınıfta ele alınan metinlerin tahlil aşamasına ön bilgi oluşturur.Öğrencilerin tahlil ettikleri ve karşılaştırma yaptıkları metinler aracılığıyla üslup kavramına ilişkin bilgileri pekişecektir.Öğrenciler üslupla ilgili kendi beğenilerini fark edebilecek vebunu sanat eserlerine yönelik seçkilerinde kullanabileceklerdir.

FARKLILAŞTIRMA:

Zenginleştirme : Öğrencilerden tahlil edilen romanın kurgusundan hareketle yeni bir olay örgüsü oluşturmaları veya kendi otobiyografilerini film şeridi hâline getirmeleri istenebilir. Film şeridi dijital araçlar kullanılarak hazırlanabilir. Konuşma etkinliği olarak farklı üslup özelliklerini bir arada yansıtan diyaloglar yazılabilir ve öğrencilerin bu diyalogları işletebilecekleri yaratıcı drama etkinliği düzenlenebilir.*Aynı dönemde yaşamış iki yazara ait birer eser (birkaç eser)seçmesi, bu eserlerden yola çıkarak yazarların üslup farklılığını ortaya koyan bir çalışma (poster, sunu, eleştiri yazısı vb.)yapması ve bunu paylaşması istenebilir.

Destekleme:  Öğrenme sürecinde öğrencilerden okudukları romandaki beğendikleri bir kişiyle ilgili düşüncelerini yazılı olarak ifade etmeleri istenir. Romanın üslubuyla ilgili bir çalışma kâğıdı verilerek bunu doldurmaları istenir.

ÖĞRENME ÇIKTILARI :

Metin Tahlili (Anlama)

Dinleme/İzleme

TDE1.1. “Dilin Zenginliği” temasında ele alınan metinlerde dinlemeyi/izlemeyi yönetebilme

TDE1.2. “Dilin Zenginliği” temasında ele alınan metinlerde anlamoluşturabilme

TDE1.3. “Dilin Zenginliği” temasında ele alınan metinleri çözümleyebilme

TDE1.4. “Dilin Zenginliği” temasında ele alınan metinlere yönelik değerlendirmelerini yansıtabilme

Okuma

TDE2.1. “Dilin Zenginliği” temasında ele alınan metinlerde okumayı yönetebilme

TDE2.2. “Dilin Zenginliği” temasında ele alınan metinlerde anlamoluşturabilme

TDE2.3. “Dilin Zenginliği” temasında ele alınan metinleri çözümleyebilme

TDE2.4. “Dilin Zenginliği” temasında ele alınan metinlere yönelik değerlendirmelerini yansıtabilme

Edebiyat Atölyesi (Anlatma)

Konuşma

TDE3.1. Dilin zenginliğini kullandığı akıcı bir konuşma sürecini yönetebilme

TDE3.2. Konusunu dilin zenginliğinden yararlanarak oluşturduğu konuşma içeriğini oluşturabilme

TDE3.3. Konusunu dilin zenginliğinden yararlanarak oluşturduğu konuşmasında kural uygulayabilme

TDE3.4. Kullandığı dil özelliklerinin konuşmasına etkisine yönelik değerlendirmelerini yansıtabilme

Yazma

TDE4.1. Öz yaşam öyküsünü oluşturabilmek için bir yazılı anlatım sürecini yönetebilme

TDE4.2. Öz yaşam öyküsünü aktarmak için kendi üslup özelliklerini yansıtan bir yazılı anlatım içeriği oluşturabilme

TDE4.3. Öz yaşam öyküsünü aktarmak için kendi üslup özelliklerini yansıtan yazısında kural uygulayabilme

TDE4.4. Yazısına yönelik değerlendirmelerini üslup ve diğer yazma unsurları bağlamında yansıtabilme

TEMA – İÇERİK – SÜREÇ ANALİZİ

Tema Çerçevesi : “Dilin Zenginliği” temasında Türkçenin zengin söz varlığı, kendine özgü dil özellikleri ve anlam oluşturmadaki esnek yapısıyla duygu,düşünce ve bilgiyi ifade edebilme gücünün metinler aracılığıyla keşfedilmesi amaçlanmaktadır. Bu doğrultuda edebiyatta üslup kavramı üzerinde durulur, edebî ve öğretici metinlerden hareketle üslup özelliklerini tanımaya yönelik metin incelemeleri yapılır.Öğrencilerin, üslubu oluşturan unsurlarla ilgili temel bilgileri özümsemeleri, üslubun anlatıma ve edebî dilin oluşumuna katkısını fark edebilmeleri, metnin edebî değerinin ortaya çıkışında üslubun etkisini açıklayabilmeleri, kendi özgün konuşur ve yazar kimliklerini kazanmaları hedeflenir. “Dilin Zenginliği” temasında metin tahlili için kelime zenginliği, anlam çeşitliliği, ifade gücü ve üslup özellikleri bakımından geniş imkân sunan edebî türlerden biri olduğu için roman ele alınır. Ara metin olarak bir tiyatro incelenir. Tahlil edilen roman, ara metin olarak seçilen tiyatro ile özellikleri bakımından karşılaştırılır. Ayrıca üslubu oluşturan unsurları daha iyi tanımak ve üslupla ilgili değerlendirmelerin nasıl yapıldığına örnek oluşturması amacıyla üslubu konu alan bir eleştiri metni incelenir. Edebiyat atölyesi çalışmalarında üslup konusunda öğrenilenlerden hareketle etkileşimli bir konuşma yapılır ve otobiyografi (öz yaşam öyküsü) oluşturmaya yönelik yazma etkinliği gerçekleştirilir.

İçerik  Çerçevesi:“Dilin Zenginliği” temasının içerik çerçevesi şu şekildedir:

• Okuma

• Konuşma

• Dinleme/İzleme

• Yazma

Okuma becerisinin geliştirilmesi için yazarların, dili kullanma biçimleri ve farklı üslup özelliklerinin en belirgin görülebileceği metinlerden biri olan roman seçilmiştir. Ara metin olarak bir tiyatro metninin incelemesi yapılır ve tahlil edilen roman ile özellikleri yönüyle karşılaştırılır. Ayrıca bu tema kapsamında ikinci metin olarak bir eleştiri metni tahlil edilir. Böylece yazarların üslup özelliklerinin farkına varılmasıyla öğrencilerin de kendi özgün üsluplarını keşfetmeleri ve bunu edebiyat atölyesinde oluşturdukları metinlere yansıtması sağlanır.Konuşma becerisinin geliştirilmesinde öğrenciler, tahlil ettiği metinlerden hareketle sosyal medya dilini edebî dilin özellikleri açısından değerlendiren sözlü bir anlatım (sunum) gerçekleştirir.Konuşmada dilin zenginliği temasının doğasına uygun olarak söz varlığının etkili kullanımı göz önünde bulundurulur.

Dinleme/izleme becerisinin geliştirilmesinde içerik olarak otobiyografi türü seçilmiştir. Öğrencilerin otobiyografi türündeki bir metne yazarın üslup özelliklerinin ve söz varlığının nasıl yansıyabileceğini fark edebilmesi de amaçlanır.Yazma becerisinin geliştirilmesinde öğrenciler, kendi yaşamlarına odaklanacak ve otobiyografilerini oluşturup yazılı bir anlatım gerçekleştirir. Öğrencilerden temanın doğasına uygun bir biçimde, otobiyografilerini kendi üslup özellikleriyle zenginleştirerek yazmaları istenir.

 Süreç Çerçevesi: Bu temada okuma metni olarak Cumhuriyet Dönemi’nden başlanarak dil ve anlatım bakımından günümüze en yakın özellikleri taşıyan bir roman ve bir eleştiri metni tahlil edilir. Ara metin olarak bir tiyatro incelenir ve özellikleri yönüyle roman metni ile karşılaştırılır. Tahlil edilen roman ve eleştiri metinlerinden hareketle sosyal medya dilini edebî dilin özellikleri açısından değerlendiren bir sunum gerçekleştirilerek konuşma becerisi etkinleştirilmiş olur. Daha sonra otobiyografi türünün özelliklerini taşıyan çok modlu bir metin dinletilir/izletilir. Öğrencilerin otobiyografilerini hazırlamalarına yönelik yazma çalışması yapılır.

BECERİ ALANLARI KONU ANALİZİ

DERS KİTABINA GÖRE BECERİ ALANLARI

DERSİŞLENİŞ SÜRECİ  VE ÖĞRETME-ÖĞRENME UYGULAMALARI: ( 5E MODELİ )

 1.) Metin Tahlili (Anlama) : Okuma

TDE 2.1

Bu temanın özünü oluşturan, edebiyatın üslupla ilişkisine yönelik dikkat çekmek için farklı üslup özelliklerini yansıtan metinlerden örnekler gösterilir. Bu metinlerin üslup özelliklerinin fark edilmesine yönelik açık uçlu sorular sorulabilir,beyin fırtınası yapılarak öğrencilerden üslupla ilgili temel bir görüş oluşturmaları istenir. Böylece öğrencilerin hazır bulunuşlukları belirlenerek derse etkin katılımları sağlanır.( SDB2.1)

Bu temada okuma metni olarak öğrencilerin düzeylerine uygun,anlaşılır ve açık bir dille yazılmış Cumhuriyet Dönemi romanlarından biri seçilir. Romanı okumadan önce öğrencilerden okumaya hazırlık yapmaları, okuma öncesi sorular oluşturmaları; başlık, görsel ve yazardan hareketle metinle ilgili tahminde bulunmaları için metne göz atmaları ve görüş oluşturmaları istenir. Öğrencilerin romanı okuma amaçlarını ve yapacakları metin tahliline yönelik stratejilerini belirlemesi sağlanır. Okuma süreçlerinin doğru bir şekilde yönetilebilmesi için kontrol listesi oluşturulur.Öğrencilerin okudukları romanda olaylara, karakterlerin davranışlarına, iç ve dış konuşmalara, betimlemelere,açıklamalara dikkat ederek not tutmaları istenir.

( SDB2.3)

TDE2.2

Okunan romanı tahlile başlamadan önce roman metninin temasına göre türü, ait olduğu dönem ve yazarına yönelik bilgilerle ilgili öğrencilerin bilgileri yoklanır. Öğrencilere roman türünün daha önceki temalarda ele aldıkları hikâye gibi anlatmaya bağlı bir metin olduğu vurgulanır. Bu bağlamda roman türünün yapı unsurlarıyla hikâye türünün yapı unsurları arasında benzerlik olduğu açıklanır. Öğrenciler,okudukları romanda anlamını bilmedikleri kelimeleri küçük kâğıtlara yazarak öğrenme duvarı oluşturur. Bu duvar dijital araçlar (padlet, dijital pano vb.) kullanılarak hazırlanabilir.( SDB1.2,OB2 ) Öğrencilerin bu ortamda iletişim kurup iş birlikli çalışmalar gerçekleştirmeleri sağlanabilir.( SDB2.2)Her derste bu kelimelerden bir ya da birkaçı seçilerek bunların anlamının bağlamdan hareketle tahmin edilmesi istenebilir.( KB2.10 ) Böylelikle okunan romanın içeriğiyle ilgili bilgiler canlı tutulur.Öğrencilerin romandaki üslup özelliklerine yönelik çıkarımlar yapabilmeleri için metnin cümle yapılarına ve bireysel anlatım farklılıklarına dikkat çekilir. Hikâye ile romanın dil ve anlatım kullanımındaki farklılıklara değinilir. Olay, mekân, zaman ve kişiler yansıtılırken kullanılan açıklama ve betimlemeler ile söz varlığına odaklanılması sağlanır. Romanda üslubu gösteren unsurların ele alındığı düşün-eşleş-paylaş etkinliği aracılığıyla öğrencilerden üslupla ilgili çıkarımlarını birbirleriyle paylaşması istenir.( SDB2.2)Öğretmen tarafından öğrencilerin çıkarımları doğrultusunda gerekli olabilecek tamamlayıcı açıklamalar yapılır.Öğrencilerin okudukları romanın üslup özelliklerini karşılaştırabilecekleri farklı türde bir metin seçilir. Bu metin ile romanın üslup özelliklerinin karşılaştırılması için edebiyat halkası (okuma çemberi) oluşturulur.( SDB2.2)Öğrenciler bu etkinlikle roman ve öğretici metinlerin dil kullanımından kaynaklı üslup farklılıklarını anlamlandırır.( KB3.3)Öğrencilerden üslup özelliklerini gösteren söz varlıklarını işlevi ve metindeki kullanım amacına göre T diyagramı ölçeği ile sınıflandırmaları istenir.( SDB1.2) Böylelikle söz varlığının üslubun oluşumundaki etkisini fark etmeleri sağlanır. Öğrenciler, okudukları romanın kurgusu ile anlatıcının üslubunu oluşturan dilin kullanım ilişkisi üzerine görüşlerini belirtir. Bunun için öğrencilerin görüşlerini“beyin fırtınası” tekniğiyle serbestçe ifade edebilecekleri bir öğrenme ortamı oluşturulur.( SDB2.1,E3.5,D11,OB1) Bu süreçte bir çalışma kâğıdı kullanılarak sonuçlar sistematik olarak değerlendirilir.

TDE2.3

Okunan romanın içeriğiyle ilgili ve roman türünün genel özelliklerine yönelik anlam oluşturulduktan sonra romanın çözümleme aşamasına geçilir.(OB9)Çözümlemede romanın yapı unsurlarını oluşturan ögeler belirlenir. Bu yapı unsurlarıyla romanın dil ve anlatım özellikleri arasındaki ilişki tespit edilir.Romandaki olay, çatışma, kişi, mekân ve zamanla ilgili ögelerin romanın üslubunun oluşumundaki etkileri soru-cevap yöntemiyle ortaya konur. Gruplara ayrılan öğrencilerden romanın yapı unsurları (olay, kişi kadrosu, mekân, zaman)arasındaki ilişkiyi ve etkileşimi ortaya koymaları istenir.(SDB2.2) Bunun için romanın yapı unsurlarının verildiği öğrenme merkezi etkinliği uygulanır. Böylece öğrencilerin romanın yapı unsurlarını oluşturan ögeleri (olay, kişi kadrosu, mekân, zaman) çözümlemeleri sağlanır.Öğrencilerden, elde ettikleri bilgilerden hareketle yazarın üslup seçimi ile ilgili çıkarımda bulunmaları istenir.(SDB3.3)Bu doğrultuda romanın teması, yapı unsurları arasındaki etkileşim,dil ve anlatım özellikleri, yazıldığı dönem ve toplumsal normların ilişkisi gibi konuların üslupla ilişkisi kurulur. Bu süreçte açık uçlu sorularla değerlendirme yapılır. Dil ve anlatım özellikleri ele alınırken metinlerden seçilen kelimelerin şekil bilgisi özellikleri üzerine çalışmalar yaptırılır.

TDE2.4

Öğrenciler kendi aralarında gruplara ayrılır ve okudukları romandan iki karakter seçerek bunlar arasında geçen özgün bir diyalog oluşturur.(SDB2.3,E3.3,KB2.20) Diyaloglar oluşturulduktan sonra öğrencilerin birbirlerini değerlendirmeleri için akran değerlendirme formları kullanılır.( E3.10 )Akran değerlendirme formlarında oluşturulan diyaloğun romanın kurgusuna, romandaki kişilerin kişilik özelliklerine,roman kişilerinin dil ve anlatım özelliklerine uygunluğu vb.ölçütler yer alır. Öğrenciler kendi öğrenme süreçlerini değerlendirmek amacıyla öğrenme günlüklerini doldurur.( SDB1.2) Okuma bölümünde ara metin olarak tiyatro türünde bir eserin incelemesi yapılır. İncelenen tiyatro, özellikleri yönüyle temada tahlil edilen roman ile karşılaştırılır. İkinci okuma metni olarak üslupla ilgili bir eleştiri metni verilir.Roman metnindeki benzer süreçler uygulamaya konur. Metin tahlili sürecinde türe özgü yapı ve üslup özellikleri dikkate alınarak gerekli farklılaştırmalar yapılır. Okuma bölümünde ara metin olarak tiyatro türünde bir eserin incelemesi yapılır.İncelenen tiyatro, özellikleri yönüyle temada tahlil edilen roman ile karşılaştırılır.

METİN TAHLİLİ (ANLAMA) : OKUMA BECERİLERİ  DERS KİTABINA GÖRE DERSİN İŞLENİŞİ :

(5E Modeli) / 14 Nisan – 02 Mayıs 2025 / 3 HAFTA

1)     Giriş (Engage)  (Motivasyon – Dikkat Çekme – Ön bilgileri harekete geçirme)

Giriş

Öğretmen, öğrencilere bayram tatilin nasıl geçtiğini sorarak derse giriş yapar. 4.tema “ dilin zenginliği”nin  genel hatları hakkında bilgi verir. Dersin işleniş sürecini kısaca açıklar.Varsa öğrencilerin sorularını cevaplar.Güzel bir eğitim ve öğretim süreci temennisiyle derse giriş yapar.

Aşağıdaki görsellerde aynı ressam tarafından yapılmış farklı doğa manzaraları bulunmaktadır. Sizce ressamın doğayı farklı yorumlamasının gerekçesi ne olabilir? Söyleyiniz.

Dikkati Çekme / Motivasyon : Kısa bir beyin fırtınası yapılarak temaya başlanır. ( sayfa 214 )

Sanatçılar, çevreyi kendi iç dünyalarına göre algılar ve yansıtırlar. Mevsim değişiklikleri, ışık farklılıkları ve ressamın ruh hâli doğa manzaralarının değişik şekillerde tasvir edilmesine sebep olabilir. Ayrıca, ressamın sanatsal teknikleri ve kullandığı renk paleti de eserlerin yorumlanışını etkileyebilir. Her tablo, ressamın doğaya olan bakış açısını ve o anki duygusal durumunu yansıtır.

Güdüleme

Sevgili öğrenciler, bu tema akışında sizlerden metin hakkındaki soruları cevaplamanız, ders içi ve ders dışı çalışmaları yapmanız, süreçle ilgili çalışmaları değerlendirmeniz, performans görevlerini yerine getirmeniz, ölçme ve değerlendirme sorularını cevaplamanız beklenmektedir.

  Köprü Kurma /  Ön bilgileri harekete geçirme

Önceki temalarda hikâye türleriyle ilgili edinilen bilgiler, bu temada tahlil edilerek romanla ilgili öğrenilecek bilgilere temel oluşturur. Öğrencilerin daha önce öğretici metinlerle ilgili öğrendikleri bilgiler, eleştiri metninin tahlil edilme sürecinde kullanılır.

2.) Keşfetme (Explore)

Bu temada sizlerden

• Türkçenin zengin söz varlığını,

• kendine özgü dil özelliklerini,

• anlam oluşturmadaki esnek yapısını,

• duygu, düşünce ve bilgiyi ifade edebilme gücünü metinler

aracılığıyla keşfetmeniz beklenmektedir.

3.) Açıklama (Explain)

Hafta içinde işlenecek tema ve konuları,öğrenme çıktıları , işleniş stratejileri ve yararlanılacak materyaller hakkında kısa bir sunum yapılır.( Sunuş )

     Metin Tahlili: Okuma Becerileri Alanı / Roman,eleştiri ,tiyatro   türlerinin özellikleri  üzerinde durulacaktır.( Ders işleniş sırası )

Ders kitabında konuya giriş olarak verilen sorular ( hazırlık ) yanıtlanarak işlenecek ve  konu üzerine öğrencilerin dikkati çekilecektir.( hazırlık,dikkat çekme ) 

Etkinlik sırası ders kitabında belirtildiği gibi (Okuma,Okuma Sırası,Okuma Sonrası) şekilde takip edilecektir.

( etkinlik sırası )

4) Derinleştirme (Elaborate) :

OKUMA: ROMAN

Sayfa / 215

Öğretici metin örneği ile edebi metin örneği tabloya göre karşılaştırılır.

Okuma Öncesi :Aşağıdaki sorular cevaplandırılması için öğrencilere yöneltilir.( Sayfa 216 )

1.) Hikaye ile romanı karşılaştırırsak neler söyleyebiliriz?

Romanda olay örgüsü hikâyeye göre daha uzun ve detaylıdır. Karakter sayısı ve olayların geçtiği mekân çeşitliliği daha fazladır.

2.) Konularına göre romanlar nelerdir?

Romanlar işledikleri konulara göre sınıflandırılabilir. Tarihî olay ya da kişileri anlatan romanlar tarihî romanlardır. Bu romanlar tarihî olaylar kurgulanarak yazılır. Günlük hayatta sık rastlanmayacak şaşırtıcı ve sürükleyici olayları anlatan romanlar macera romanlarıdır. Bireyi etkileyen toplumsal, kültürel ve siyasi olayları işleyen romanlar sosyal romandır. Bireyin iç

dünyasını, ruh hâlini ele alan ve bireylerin birbirleriyle ve toplumla ilişkisini çözümleyen romanlar psikolojik romanlardır. Otobiyografik romanlarda yazar kendi hayatını anlatır. Ünlü şahısların hayatını ya da hayatının bir

bölümünü anlatan romanlar biyografik roman olarak adlandırılır. Hayal gücüne dayanan romanlar fantastik romandır. Egzotik romanlar, uzak ve yabancı ülkeleri anlatır.

3.) Aşağıdaki tabloda yer alan romanlarla ilgili bilgileri inceleyiniz, romanın türünü ve temasını yazınız.

Okuma Sırası :

 Soru: Çalıkuşu adlı romanı okurken roman tahlili sürecinde yararlanmak için olaylar, karakterler, karakterlerin davranışları, iç konuşmalar, diyaloglar ve betimlemeler ile ilgili not alınız.

Olaylarla İlgili Notlar :

●     Feride, idealist bir öğretmendir ve Anadolu’nun çeşitli köylerinde öğretmenlik yapar.

●     Kamran ile aşk yaşar ancak ilişkileri beklenmedik olaylarla karmaşık bir hal alır.

●     Feride’nin günlük yaşantısında karşılaştığı toplumsal zorluklar ve mücadeleler anlatılır.

●     Roman boyunca Feride’nin değişen duyguları ve düşünceleri iç konuşmalarla okuyucuya yansıtılır.

●     Anadolu’daki yaşam koşulları ve insanların bakış açısı betimlemelerle detaylandırılmıştır.

Karakterlerle İlgili Notlar:

●     Feride: Cesur, idealist ve eğitim aşkıyla dolu genç bir kadındır. Karşılaştığı zorluklara rağmen inancını ve azmini kaybetmez.

●     Kamran: Feride’nin nişanlısıdır; duygusal bir yapıya sahip olmasına rağmen, bazı durumlarda sorumluluklarından kaçan ve zayıf bir karakter sergileyen biridir.

●     Munise: Feride’nin Anadolu’da karşılaştığı sevgi dolu öğrencisidir. Munise, Feride’nin şefkatli ve koruyucu yönlerini ortaya çıkarır.

Karakterlerin Davranışlarıyla İlgili Notlar:

●     Feride, karşılaştığı tüm olumsuzluklara rağmen öğretmenlik görevine sadık kalır ve mücadeleci tavrını korur.

●     Kamran, Feride’ye karşı duygusal bağını korusa da, ilişkilerinde zayıf bir duruş sergiler ve güven sorunları yaşar.

●     Feride, öğrencilerine ve çevresindekilere karşı sıcak ve yardımsever bir yaklaşım sergileyerek güçlü bir karakter profili çizer.

İç Konuşmalar ve Diyaloglarla İlgili Notlar:

●     Feride’nin yazdığı günlükler, onun iç dünyasını, duygularını ve hayata bakış açısını anlamamızı sağlar.

●     Kamran ile olan diyalogları, aralarındaki çatışmayı ve ilişkilerindeki güven sorunlarını gözler önüne serer.

●     Feride’nin Anadolu insanıyla kurduğu samimi diyaloglar, dönemin sosyal yapısını, insanların yaşam koşullarını ve geleneklerini anlamamıza yardımcı olur.

Yapılan Betimlemelerle İlgili Notlar:

●     Doğa Betimlemeleri: Anadolu’nun köyleri, mevsim geçişleri ve doğanın insan hayatına etkisi detaylı şekilde anlatılmıştır.

●     Mekân Betimlemeleri: Okullar, evler ve sokaklar ayrıntılı olarak tasvir edilerek dönemin yaşam koşulları yansıtılmıştır.

●     Karakter Betimlemeleri: Feride’nin duyguları, Kamran’ın davranışları ve diğer karakterlerin fiziksel özellikleri betimlenmiştir.

●     Duygu Betimlemeleri: Feride’nin yaşadığı hayal kırıklıkları ve umutları içsel çatışmalarıyla aktarılmıştır.

●     Toplumsal Betimlemeler: Anadolu insanının yaşam tarzı, gelenekleri ve toplumsal bakış açıları vurgulanmıştır.

 Okuma Sonrası
Söz Varlığımız
Çalıkuşu adlı romanı okurken anlamını bilmediğiniz kelimeleri aşağıya not alınız.

Metnimizi Anlayalım

✔      Okuduğunuz Çalıkuşu adlı romanda öne çıkan duyguları ve bu duygulardan hareketle romanın temasını yazınız.

Romanda aşk, yalnızlık, fedakârlık ve hüzün öne çıkan duygular arasındadır. Feride’nin yaşadığı olaylar, onun güçlü ve bağımsız bir kadın olma çabasını vurgular.

Romanın teması, bir kadının hayata tutunma mücadelesi ve idealizmidir. Feride, karşılaştığı zorluklara rağmen ayakta kalmaya çalışır ve bu süreçte kendi değerlerinden ödün vermez.

✔      Yazdığınız temadan hareketle Çalıkuşu adlı romanın aşağıdaki türlerden hangisine örnek olabileceğini tahmin ediniz. Tahmininizin gerekçesini metinden örneklerle açıklayınız.

Çalıkuşu, Psikolojik roman ve sosyal roman türlerine örnek olabilir.Psikolojik roman: Feride’nin iç dünyasını, duygularını, yalnızlığını ve aşk hayatını detaylı bir şekilde ele alır.Sosyal roman: O dönemin toplumsal yapısını, kadınların toplumdaki yerini ve eğitim sistemini eleştirir.

✔      Feride’ye neden Çalıkuşu adı takılmıştır?

Feride’ye Çalıkuşu adı, yatılı okuldayken çok hareketli, yaramaz ve kıpır kıpır bir çocuk olduğu için takılmıştır. Arkadaşları onun sürekli koşuşturup durmasını, şen şakrak hâlini ve afacan tavırlarını çalıların arasında sıçrayıp duran bir kuşa benzetmişlerdir. Bu lakap, Feride’nin neşeli, enerjik ve özgür ruhunu yansıtır.

✔      Reşat Nuri Güntekin’in romanı Feride’yi sürekli yalnız bırakacak şekilde kurgulamasının gerekçeleri neler olabilir?

 Reşat Nuri Güntekin, Feride’yi yalnız bırakarak onun güçlü ve bağımsız bir karaktere dönüşmesini vurgulamak istemiştir.

●     Feride’nin yaşadığı yalnızlık, onun hayata karşı direnç geliştirmesine ve kendi ayakları üzerinde durmasına olanak sağlar.

●     Ayrıca, yalnızlık teması, Feride’nin mücadeleci ruhunu ve toplumsal baskılara rağmen ayakta kalma çabasını ön plana çıkarır.Hüzünlü bir derinlik katarak, okuyucunun Feride’ye daha fazla empati duymasını sağlar.

…

: Reşat Nuri GÜNTEKİN ( 1889 – 1956 )

:

ROMAN:

*Yaşanmış ya da yaşanabilir olayları;  yer,  zaman,  çevre ve insan unsurlarına dayanarak,  geniş bir bakış açısıyla, estetik zevk oluşturacak biçimde anlatan yazı türüne “roman” diyoruz.

Batı edebiyatında romanın 17. yüzyılın başlarından itibaren ortaya çıktığı ve ilk roman örneğinin de Cervantes’in (Servantes) Don Kişot adlı romanı olduğu kabul edilir. Don Kişot’u Daniel Defoe’nun (Denyıl Düfo) Robenson Cruze (Rabınsın Kuruz) ve Jonathan Swift’in (Canıtın Sıvift) Gullıver’ın (Galıvır) Gezileri takip eder.

: : Metinlerle ilgili sorular cevaplandırılır.

Bir yazarın kendine özgü tutumu, deyişi ve söyleyiş biçimi onun üslubunu oluşturur. Üslup; bir kişinin duygu, düşünce ve hayallerini sözle ya da yazıyla kendine has bir tarzda dile getiriş, ifade ediş biçimidir.

Her yazarın üslubu, onun dünya görüşünün, hayata bakış açısının, yaşama biçiminin dildeki yansımasıdır. Üslup, sanatçının içten gelen samimi duygularının tercümanıdır ve onun şahsiyetinin ifadesidir.

Üslup, “Sanatçı, fikirlerini nasıl dile getiriyor?” sorusunun cevabıdır ve ortak dilin kişisel olarak kullanılmasıdır. Üslup, herkesin kullandığı genelleşmiş mevcut dil malzemesini kişisel ama özgün bir ifade hâline getirme çabasıdır.

Bir metinde üslup özellikleri belirlenirken nelere dikkat edilmelidir?

●     Dil ve kelime seçimi: Sade mi, süslü mü?

●     Cümle yapısı: Kısa mı, uzun mu?

●     Anlatım türü: Betimleyici mi, öyküleyici mi?

●     Bakış açısı: Birinci kişi mi, üçüncü kişi mi?

●     Duygu ve atmosfer: Resmî mi, samimi mi?

: Çalıkuşu isimli eserde üslup soruları cevaplandırılır.

: Çalıkuşu isimli eserde değerler tablosu

: Çalıkuşu isimli eserde anlatım teknikleri etkinliği

:

Anlatım teknikleri, olay çevresinde gelişen metinlerde anlatılacak olayı ya da durumu okuyucuya ulaştıran bir vasıtadır. Nitelikli bir edebî metnin sağlam bir anlatım tekniğine ya da tekniklerine sahip olması gerekir. Anlatım tekniklerinin zengin ve bilinçli kullanımı bir anlatının estetik yönden değerini arttırır. Anlatılarda sanatçıların kullandığı başlıca anlatım teknikleri şunlardır:

Anlatma Tekniği: Anlatıcı, anlatılacak olayı ya da durumu okuyucuya doğrudan aktarır. Bir anlatıda dikkat anlatıcı üzerinde yoğunlaşıyorsa o anlatıda anlatma ağırlıklı bir anlatım tekniği uygulanıyor demektir. Bu yöntemde anlatıcı, hikâyeyi sunuşuyla, sunuş sırasında yaptığı açıklama ve yorumlarıyla dikkati kendi üzerine çeker.

Mektup Tekniği: Bu teknikte olay ve durumlara müdahale edilmeksizin karakterlerin duygu ve tepkileri mektup aracılığıyla okuyucuya sunulur. Anlatıda mektup, olayın can alıcı yerinde yazıldığı için olaya hareketlilik de katılır.

Özetleme Tekniği: Bu teknikle olaylar ve kişiler bariz yön ve çizgileriyle tanıtılır, anlatılır. Sayfalar boyu sürecek, belki de okuyucuyu sıkacak, tanıtma çalışmaları birkaç satır veya paragrafla okuyucuya verilir.

Geriye Dönüş Tekniği: Bu teknikte anlatıcı, olayı içinde bulunduğu şimdiki zamandan alıp karakterin geçmişine ya da olayın meydana geldiği zamana götürür.

Diyalog Tekniği: Bu teknikte karakterler karşılıklı konuşturulur. Yazarlar yeri geldikçe diyalog tekniğini kullanarak metinlerini zenginleştirme yoluna gider. Diyalog tekniği olayların gelişiminde rol oynar, kahramanların psikososyal konumlarının açıklanmasına yarar. Bu teknik anlatıma doğallık izlenimi verir.

İç Diyalog Tekniği: Bu teknikte, anlatıda yer alan karakter psikolojik durumuna göre kendi kendisiyle sanki karşısında birisi varmış gibi konuşur, tartışır. İç diyalog tekniğinin kullanıldığı bölümlere genellikle konuşma havası hâkimdir. Cümleler kişinin o anki psikolojik durumuna, telaş ve heyecanına, sevinç ve kederine göre şekillenir.

İç Çözümleme Tekniği: Bu teknikte olayların akışı sırasında anlatıcı araya girer ve karakterin zihninden geçenleri, duygu ve düşüncelerini okura aktarır. Bu aktarmada anlatıcıya düşen görev, karakterin durumunu inandırıcı ölçüler içinde verebilmektir.

İç Monolog Tekniği: Anlatılarda karakterlerin iç dünyasında şekillenen duygu ve düşünceleri dışa yansıtmak için kullanılan tekniğin adıdır. Bireyler günlük hayatlarında her zaman sesli konuşmaz, bazen iç dünyalarında, bu dünyanın kendine has konuşma tarzıyla iç konuşma yapar. İnsanın bu özelliğini dikkate alan sanatçılar iç monolog tekniğini kullanır.

Bilinç Akışı Tekniği: Anlatıdaki karakter ya da karakterlerin zihninden geçeni okura doğrudan doğruya aktarılmasına yarayan bir tekniktir. Bu teknikle okura aktarılan duygu, düşünce ve hayallerde mantıksal bir bağ yoktur. Bütün düşünceler çağrışım ilkesine göre akar gider. Bu teknikle karakterlerin iç dünyası okura yansıtılır.

Yazılı metinlerde duygu ve düşünceler güzel, doğru ve etkili bir şekilde anlatılmalıdır. Bunun için de anlatım özelliklerine dikkat edilmesi gerekir. Anlatım özelliklerinden açıklık, sanatçının anlatımında anlatmak istediği duygu ve düşünceleri tartışmaya yol açmayacak şekilde okura iletmesidir. Açık bir anlatımda okur, okuduğu metinden bir anlam çıkarır. Yalınlık, anlatımın süsten ve gösterişten uzak olmasıdır. Duruluk, anlatımda gereksiz sözcüklere ve ifadelere yer vermemektir. Özgünlük, anlatımın benzerlerinden farklı olmasıdır. Akıcılık, anlatımın hiçbir engele takılmadan akmasıdır. Doğallık, anlatımın yapmacıktan uzak, içten bir söyleyişe sahip olmasıdır. Tutarlılık, anlatımın içeriğini oluşturan

duygu ve düşüncelerin birbiriyle çelişmemesidir.

: Karakter kurgulama etkinliği yaptırılır.( Sayfa 247 )

: Kavram analizi.( Sayfa 248 )

• Üslup:

Reşat Nuri Güntekin, Çalıkuşu romanında akıcı, sade ve duygusal bir üslup kullanmıştır. Özellikle Feride’nin iç dünyasını işlerken empatik ve samimi bir dil tercih eder. Bu sayede okuyucu karakterle daha kolay bağ kurabilir.

• Anlatım Teknikleri:

Roman, genellikle birinci tekil şahıs anlatımı ile kaleme alınmıştır. Feride’nin günlüğü üzerinden olaylar aktarılır. Bu teknik, okuyucunun karakterin duygularına ve düşüncelerine doğrudan ulaşmasını sağlar. Ayrıca olaylara iç konuşmalar ve gözlemler eşlik eder.

• Anlatımın Özellikleri:

Romanda duygusal, psikolojik ve toplumsal unsurlar iç içedir. Aşk, hayal kırıklığı, fedakârlık gibi temalar işlenirken, karakterlerin içsel çatışmaları da ön plana çıkar. Realist bir anlatım tercih edilmiştir ancak romantik öğelerle zenginleştirilmiştir.

• Edebî Dil:

Yazar, genellikle yalın ve anlaşılır bir Türkçe kullanır. Ancak özellikle duygusal yoğunluğun arttığı yerlerde dil, daha sanatsal ve süslü hâle gelir. Benzetme, mecaz ve imgeler sıkça kullanılır.

• Roman Türleri:

Çalıkuşu, psikolojik roman, aşk romanı ve toplumsal roman özelliklerini taşır. Feride’nin ruhsal gelişimi, yaşadığı toplumla mücadelesi ve aşk hayatı bu türlerin bir arada işlendiğini gösterir.

: Yunus Emre / Tiyatro Metni

1. Hoca Ahmet Yesevi, Mevlânâ, Yunus Emre gibi şahsiyetlerin çok sevilmesinin gerekçeleri nelerdir?

Bu şahsiyetler insan sevgisi, hoşgörü, tevazu, adalet ve birlik gibi evrensel değerleri benimsemiş ve insanlara sade, içten bir dille anlatmışlardır. Özellikle Yunus Emre, şiirleriyle halkın gönlünü fethetmiş, sevgi dilini kullanarak İslam ahlakını yaymıştır. Bu da onun toplumda geniş kabul görmesine neden olmuştur.

2. Barış ve huzur içinde yaşamak için insanlara düşen görevler nelerdir?

Hoşgörülü olmak, sabırlı davranmak, sevgiyi yaymak, adaleti gözetmek ve çıkar çatışmalarından uzak durmak gerekir. Yunus Emre’nin sözleri, bireylerin iç dünyasını güzelleştirip toplumu olumlu yönde etkiler.

3. Metinden örnek dizeler ve katkısı nedir?

“Gelin tanış olalım / İşi kolay kılalım / Sevelim sevilelim / Dünya kimseye kalmaz…”

Bu dizeler hem sade hem de duygusal olduğu için okuyucunun gönlüne dokunur. Yunus Emre’nin insanlara verdiği mesajı etkileyici kılar.

4. Yunus Emre nasıl bir çaba göstermiştir? Hayatımızdan örnek:

Yunus Emre, nefsini terbiye etmek, manevi olgunluğa ulaşmak için yıllar boyunca sabırla, alçakgönüllülükle emek vermiştir. Benzer şekilde bizler de bir spor dalında başarılı olmak ya da üniversite kazanmak için sabırla, istikrarla ve çalışarak çaba göstermeliyiz.

5. “Gelin tanış olalım…” dizelerinden ne anlıyorsunuz?

Bu dizeler, hayatın geçici olduğunu, sevgi ve dostluğun insan yaşamında en önemli şeyler olduğunu vurgular. Günlük yaşamda bu anlayışı benimsemek, insanlarla olan ilişkilerimizi güçlendirir, kırgınlıkları azaltır ve huzurlu bir yaşam sunar.

6. a) Yapı Unsurları Karşılaştırması

6. b) Yapı farklarının nedeni nedir?

Tiyatro metinleri, sahnede oynanmak üzere yazıldığı için diyalog ağırlıklıdır ve olaylar anlık sahnelerle verilir. Roman ise olayları anlatmak, betimlemek için uzun cümleler ve anlatıcı bakış açısı kullanır. Bu nedenle yapı unsurları farklıdır.

7. a) Yunus Emre adlı tiyatro ile Çalıkuşu adlı romanın konusu ve teması

…

Kitapta yer alan eleştiri örnekleri okunur ve  sorular cevaplanır.

Okuma Öncesi:

Divan edebiyatında hicviye, halk edebiyatında taşlama, modern edebiyatta yergi adıyla bilinen eleştiri şiirleri, Türk edebiyatında önemli bir yer tutar. Aşağıdaki şiirlerde eleştiri unsurlarını bularak söyleyiniz.

●     Nef’î’nin şiiri: Bu şiirde kıskançlık (haset) eleştirilmektedir. Özellikle yetenekli insanların başarılarının haset yüzünden gölgelenmesi hicvedilmiştir. Sanatçının kıymetinin, çevresindeki haset kişiler tarafından küçümsenmesi vurgulanır.

●     Seyrânî’nin şiiri: Seyrânî, toplumun gafletini ve yöneticilerin ahlaki zayıflıklarını eleştiriyor. “Balık baştan kokar” sözüyle toplumun çürümesinin baştan, yani yöneticilerden başladığını ima eder. Dünya-ahiret dengesini kaybetmiş insanları da sorgular.

Okuma Sırası :Parasız yatılı isimli metin eleştirel okuma tekniğiyle okunur.

Okuma Sonrası: Metinle ilgili etkinlikler yaptırılır.

a) Öğretmeninizin rehberliğinde dörder kişilik takımlara ayrılınız. Öğretmeninizin belirlediği sürede aşağıdaki kelimelerin eş anlamlarını tabloya yazınız.

• hadise (olay)

• idrak (anlayış)

• imtihan (sınav)

• mana (anlam)

• mesut (mutlu)

• objektif (nesnel)

• sübjektif (öznel)

• tasvir (betimleme)

• tesir (etki)

• vaka (olay)

2. Aşağıdaki tabloda metinden alınan bazı cümleler ve bu cümlede geçen bir kelimenin sözlük anlamı verilmiştir. Sözlük anlamı verilen kelimeyi cümleden bularak kelimenin altını çiziniz.

3. Okuduğunuz Parasız Yatılı adlı metinde anlamını bilmediğiniz sözcükleri tespit ediniz. Okulunuzun bilişim teknolojileri öğretmeni rehberliğinde ortak bir dijital pano oluşturunuz. Oluşturduğunuz dijital panoda anlamını bilmediğiniz kelimeleri ve anlamlarını paylaşınız.

Anlamı Bilinmeyen Sözcükler ve Anlamları – Dijital Pano

Metnimizi Anlayalım

1) Mehmet Kaplan’ın yazdığı Parasız Yatılı adlı eleştiri yazısının içerik ve yapı özelliklerini yazınız.

İçerik Özellikleri: Mehmet Kaplan, Füruzan’ın “Parasız Yatılı” hikâyesinde yer alan sosyal, psikolojik ve toplumsal konulara değinir. Hikâyede anne-kız ilişkisi, fakirlik, umut, yoksulluk gibi evrensel konular ele alınır. Eleştirmen, hikâyede anlatımın gücüyle birlikte duyguların başarıyla yansıtıldığını vurgular.

Yapı Özellikleri: Metin giriş, gelişme ve sonuç bölümlerinden oluşur. Önce hikâye tanıtılır, ardından anlatım tarzı yorumlanır ve son olarak genel bir değerlendirme yapılır. Paragraflar anlamlı bir bütün oluşturur, düşünceler açık ve sade bir dille aktarılmıştır.

8. Etkinlik ( Sayfa 280 )

a) Metnin söz varlığının üsluba katkısına yönelik örnekler:

●     Soyut İsimler: “Heyecan, korku, ümit, hülya, safiyet, isyan” → Karakterlerin iç dünyası etkili biçimde yansıtılıyor.

●     Cümle Yapısı: “Sen çıkınca işin bitip, gene yürüyerek iner…” gibi uzun ve akıcı cümleler → Anlatımı doğal ve gerçekçi yapıyor.

●     Deyim: “Eğlene güle döneriz” → Konuşmalara sıcaklık ve samimiyet katıyor.

●     Sanat: “Hayat bize, korkulu, endişeli, ümitli annenin konuşmaları arasından veriliyor” → Kişileştirme ile anlatım güçleniyor.

●     Tekrarlar ve duygulu ton: Metin boyunca tekrarlanan endişe ve umut kavramları → Duygu derinliğini artırıyor.

 Parasız Yatılı Eleştirisi – Konu ve Ana Fikir

Konusu: Füruzan’ın Parasız Yatılı adlı hikâyesinin içerik, anlatım ve üslup yönünden değerlendirilmesi.

Ana Fikri: Basit bir konuya sahip olan hikâye, Füruzan’ın özgün anlatım tarzı, dili kullanmadaki ustalığı ve karakterlerin iç dünyasını yansıtması sayesinde başarılı ve etkileyici bir esere dönüşmüştür.

:

Soru: Aşağıdaki eleştirileri okuyunuz, konularına göre türlerini yazınız.

I. METİN – Necip Fazıl Kısakürek (Orhan Okay)

Soru: Türü nedir?

Cevap: Sanatçıya yönelik eleştiridir.

II. METİN – Yaban (Berna Moran)

Soru: Türü nedir?

Cevap: Topluma yönelik eleştiridir.

III. METİN – Behçet Necatigil (Mustafa Öneş)

Soru: Türü nedir?

Cevap: Eser yönelik eleştiridir.

…

: Metin türü belirleme etkinliği yaptırılır.

Beyaz Lisan adlı eleştirinin konusunu ve ana fikrini yazınız.

●     Konu: Yahya Kemal ve Ömer Seyfettin’in sade Türkçeye katkıları.

●     Ana Fikir: “Beyaz lisan”, şiirde Türkçenin ulaştığı en yüksek anlatım biçimidir.

EDEBİYAT ATÖLYESİ : KONUŞMA  05 MAYIS  –  16 MAYIS  2025 / 2 HAFTA

Edebiyat Atölyesi (Anlatma)

Konuşma Becerileri Uygulama Süreci

TDE3.1

Öğrencilere üsluba yönelik öğrendiklerinden hareketle sosyal medya dili ile edebî dilin özelliklerini karşılaştırdıkları bir sunum yapmalarına yönelik performans görevi verilir. Öğrencilerden performans görevleri için sınıf dışında hazırlık yapmaları istenir,performans görevi sınıfta gerçekleştirilir.Öğrencilere üsluba yönelik öğrendiklerinden hareketle sosyal medya dili ile edebî dilin özelliklerini karşılaştırdıkları bir sunumyapmalarına ilişkin bir performans görevi verilerek öğrencilerin konuşma becerilerini etkinleştirmeleri sağlanır. Öğrenciler gruplara ayrılır ve onlardan sosyal medya dilini edebî dilin özellikleri açısından değerlendiren etkileşimli bir sunum yapmaları istenir. Sunum esnasında öğrencilerden özverili davranmaları beklenir (D16). Amaca, hedef kitlenin özelliklerine,ortama, bağlama, zamana göre uygun konuşma stratejisine karar verilir. Sözlü anlatım ve etkileşimli sunum sırasında uygun üslup belirlenir; ses tonu ve beden dili anlam oluşturmak amacıyla kullanılır, nezaket kurallarına uygun hareket edilir(SDB2.1).

TDE3.2

Gruplar tarafından konuşmanın içeriği oluşturulurken hazırlıklı konuşma süreciyle ilgili ön bilgiler dikkate alınarak bir sunum planı hazırlanır ve grubun konuşmacısı belirlenir (SDB2.2). Planlı olma ve grupla çalışmanın önemine değinilerek öğrencilerde çalışkanlık değeri desteklenir (D3).Sunumun gerçekleştirileceği ortama, hedef kitlenin özelliklerine ve beklentilerine yönelik tahminlerde bulunularak konuşma metni hazırlanır. Konuşma metni hazırlanırken uygun söz varlığı seçimi, düşünceyi geliştirme yolları, dil yapılarında bağdaşıklık ve bağlaşıklık unsurlarının doğru kullanımı, verilmek istenen iletilerin nasıl yansıtılacağı hususlarına dikkat edilir. Sunumun içeriği oluşturulurken sosyal medya dili ile edebî dilin özellikleri karşılaştırılır. Karşılaştırma sonuçlarına göre elde edilen bilgiler,konuşma planına uygun şekilde sınıflandırılır (OB7).Elde edilen bilgilere yönelik yorum ve değerlendirmeler yapılır(E3.10), konuşma planına uygun olarak düzenlenir. Sosyal medya dilinin edebî dilin özelliklerine göre değerlendirildiği,konuşma sırasında sesin ve beden dilinin ulaşılan yargıları desteklemek amacıyla etkili bir biçimde kullanıldığı, görsel ve işitsel ögelerin ön planda olduğu bir sunum hazırlanır. Bu süreçte dijital araçlardan yararlanılabilir (SDB1.2, OB2).

TDE3.3

Konuşma metni hazırlanırken uygun söz varlığı seçiminde düşünceyi geliştirme yolları, dil yapılarında eklerin ve bağlaşıklık ögelerinin uygun kullanımı ile verilmek istenen iletilerin nasıl yansıtılacağı hususlarına dikkat edilir.

TDE3.4

Sunum aşamasının tüm süreci, hakkaniyetli ve dürüst (D6) bir tutum içerisinde öz değerlendirme ve akran değerlendirme formuyla değerlendirilir (SDB1.2). Değerlendirme ölçütleri olarak konuya uygunluk, özgünlük, seçilen dil yapıları, mekân ve zaman yönetimi, ses ve beden dilinin etkili kullanımı, görsel ve işitsel ögelerin kullanımı gibi ölçütler yer alır.Sunum sürecindeki duygu, düşünce, davranışlar ile bunlara etki eden fiziksel (mekân, gürültü vb.), dilsel (söz varlığı, dil yapısıvb.), duyuşsal (ilgi alanı vb.) ve zihinsel etkenler gözden geçirilir;hatalar düzeltilir; uygun davranış, duygu ve düşünceler pekiştirilip sonraki konuşma etkinliklerinde kullanılmak özgün konuşmacı kimliği oluşturulur (E1.4, E3.7).

-HAYDİ UYGULAMA SÜRECİNİ DERS KİTABI ÜZERİNDEN GÖRELİM-

Aşağıdaki metinleri okuyunuz ve ana dilin önemi hakkında çıkarımlarda bulununuz.

1. Türkçeyi sevmek, vatan ve millet sevgisinin temelidir.
2. Türkçe, dünyada en geniş coğrafyada konuşulan dillerden biridir.
3. Ana dili doğru ve etkili kullanmak, bireyin iletişim becerisini güçlendirir.
4. Kitle iletişim araçları, dilin hem olumlu hem olumsuz şekilde yayılmasında etkilidir.
5. Sosyal medyada kullanılan dil, dilin yapısını değiştirebilir; bu nedenle dikkatli olunmalıdır.

Aşamalar

1.                Öğretmeninizin rehberliğinde takımlar oluşturunuz.

2.                Sunumunuz için sosyal medya dili ve edebî dil hakkında bilgiler toplayınız.

3.                Topladığınız bilgileri güvenilirlik, tutarlılık, geçerlilik gibi kriterlere göre değerlendirip sunumunuzda kullanacağınız bilgileri belirleyiniz.

4.                Hedef kitlenin özelliklerine, söz varlığı, düşünceyi geliştirme yolu, iletilerin aktarıma vb. dikkat ederek sunumuzun etkileyiciliğini artırınız.

5.                Sunumuzu etkili bir hâle getirmek için sınıf dışında bir slayt gösterisi hazırlayınız. Anlamın Yapı Taşları temasında öğrendiğiniz slayt hazırlama kurallarını uygulayınız.

6.                Slaytınızı görsel ve işitsel araçlarla zenginleştiriniz.

7.                Takım arkadaşlarınızla görev dağılımı yaparak sunumuzu hazırlayınız.

8.                Size gelen dönütlere göre sunumunuzda geliştirilmesi gereken yönler üzerinde çalışınız.

Yönerge

• Edebiyat atölyesindeki sunumunuzu sınıf dışında hazırlayıp sınıf içinde gerçekleştiriniz.

• Sunumuzu arkadaşlarınızla takım çalışması hâlinde yapınız.

• Hazırlığınızı ve sunumunuzu size verilen süre içinde gerçekleştiriniz.

• Sunumunuzu değerlendirme ölçütlerine dikkat ederek gerçekleştiriniz.

• Sunumunuzun; öğretmen, akran ve öz değerlendirme yoluyla değerlendirileceğini unutmayınız.

Haydi, başlayalım!

1. Dilin Zenginliği temasında okuduğunuz metinlerden hareketle dilin zenginliğine ve üsluba yönelik edindiğiniz bilgileri yazınız.

Cevap: Dilin zenginliği, bir milletin kültürel birikimini, düşünce dünyasını ve estetik anlayışını yansıtır. Türkçemiz deyimler, atasözleri, mecazlar, şiirsel yapılar ve kelime çeşitliliğiyle oldukça zengin bir dildir. Okuduğumuz metinlerde, ana dil sevgisinin milli kimliğin oluşmasında önemli olduğu vurgulanmıştır. Ayrıca edebî dilin duygu ve düşünceleri etkileyici bir biçimde ifade ettiği, sosyal medya dilinin ise daha sade ve hızlı olduğu anlatılmıştır. Üslup ise yazarın kendine özgü anlatım biçimidir; üslup sayesinde bir metin başka metinlerden ayrılır ve etkileyicilik kazanır. Bu nedenle dilimizi doğru, etkili ve zengin bir biçimde kullanmak kültürel kimliğimizi korumak açısından çok önemlidir.

●     Dilin zenginliği, kültürümüzü ve tarihsel birikimimizi yansıtır.

●     Atasözleri, deyimler ve söz sanatları dili daha güçlü hale getirir.

●     Üslup, yazarın dili kullanma biçimidir ve anlatıma kimlik kazandırır.

●     Edebî dil estetik sunum sağlarken, sosyal medya dili sadelik üzerine kuruludur.

●     Dilin doğru kullanımı iletişimi etkiler, kültürel değerleri korur.

NOT: 4.Tema konuşma performans ölçeği kullanılarak öğrencilerin 4.tema konuşma performans notu verilmiş olur.

Metin Tahlili

Dinleme / İzleme:Otobiyografi  / 19 – 30 Mayıs  2025

TDE1.1

Öğrencilere bir otobiyografi metni dinletilir/izletilir (SDB2.1).Otobiyografi metninin edebiyat alanında tanınmış bir kişiye ait olmasına özen gösterilir. Öğrenciler tarafından otobiyografi metnini tahlil etmek için kendilerine en uygun dinleme/izleme stratejileri belirlenir. Dinleme/izleme sürecinin amacına uygun şekilde yönetilebilmesi için gözlem formları oluşturulur.

TDE1.2

Öğrencilerin öğretici metinlerle ilgili ön bilgilerini kullanarak otobiyografi türünün genel özellikleriyle ilgili görüş oluşturması sağlanır. Otobiyografide geçen anlamı bilinmeyen kelimeler bağlamdan hareketle tahmin edilir. Öğrencilerden,izledikleri/dinledikleri otobiyografiden hareketle otobiyografi metinlerinin nasıl düzenlenebileceğiyle ilgili çıkarımlarını listelemesi istenir (OB1). Dinlenen/izlenen otobiyografi, daha önceki temalarda tahlil edilen öğretici metinlerle karşılaştırılarak ayırt edici özelliklerinin gösterildiği bir bilgi haritası oluşturulur (SDB1.2, KB2.7). Dinlenen/izlenen otobiyografi metninin üslubunu oluşturan söz varlığı metindeki işlevlerine göre sınıflandırılır. Söz varlığı unsurlarının metnin üslubuna katkılarına yönelik gerekçeli görüşler bildirilir(SDB3.3).

TDE1.3

Otobiyografide kullanılan anlatım biçimi, yöntem ve teknikleri açık uçlu sorularla belirlenir. Kullanılan anlatım biçimleri,yöntem ve teknikleri ile metnin üslubu arasında neden- sonuç ilişkisi kurularak bunlar arasındaki etkileşim ortaya konur.Çalışma kâğıdı ile değerlendirme yapılır.

TDE1.4

Dinlenen/izlenen otobiyografide sorulan sorularla ilgili eleştiriler gerekçelendirilerek ifade edilir (SDB3.3). Otobiyografi metninin üslubuyla ilgili değerlendirme yapılır (E3.10). Metne otobiyografi metninin bağlamına uygun sorular eklenerek bunların öğrenciler tarafından kendi yorumları ve değerlendirmeleri çerçevesinde cevaplanması istenir. Etkinlik, öz değerlendirme formu iledeğerlendirilir (SDB1.2, E3.11, E3.3, E3.8).

1. a) Tanınmış kişilerden kimlerin hayat hikâyelerini öğrenmek istersiniz? Söyleyiniz.

Mustafa Kemal Atatürk, Yunus Emre ve Leonardo da Vinci gibi tanınmış kişilerin hayat hikâyelerini öğrenmek isterim. Bu kişiler farklı alanlarda başarıya ulaşmış ve dünyaya iz bırakmışlardır.

1. b) Hayatlarını merak ettiğiniz ünlü kişilerin hayat hikâyelerini bilmek; sizi hangi alanlarda, nasıl geliştirebilir? Söyleyiniz.

Bu kişilerin hayatlarını bilmek, bana ilham verebilir, farklı düşünme biçimleri kazandırabilir ve zorluklarla nasıl baş ettiklerini görmemi sağlayarak motivasyonumu artırabilir. Aynı zamanda kişisel gelişimim için rehber olabilirler.

2. a) Aşağıdaki tabloya göre cevap verildi.

(Tablodaki veriler incelendi.)

2. b) Hayat hikâyelerinin farklı edebî türlerde yazılması, okuyucuya veya yazara ne kazandırır? Söyleyiniz.

Farklı türlerde yazılması okuyucuya olayları farklı açılardan değerlendirme imkânı sunar. Yazar içinse duygu aktarımı, kurgu oluşturma ve hayal gücünü kullanma gibi alanlarda daha özgür bir ifade fırsatı yaratır.

2. c) Hayat hikâyelerinin farklı edebî türlerde yazılmasının üsluba etkisini tartışınız.

Her tür, farklı bir anlatım biçimi gerektirir. Biyografilerde sade ve objektif bir dil kullanılırken, romanlarda betimleyici ve duygusal bir dil tercih edilebilir. Bu da üslubun samimiyetini, etkileyiciliğini ve estetik boyutunu doğrudan etkiler.

3. a) Siz de kendi hayat hikâyenizi anlatsaydınız eserinizi adı ve türü ne olurdu? Yazınız.

Eserimin Adı: Kendi Yolum

Eserimde Tercih Ettiğim Tür: Roman

Eserin Türüyle İlgili Görüşlerim: Roman türü, olayları daha özgürce anlatabileceğim, duygularımı içten ve detaylı bir şekilde ifade edebileceğim bir alan sağlar. Kurgu unsurlarıyla hikâyeme zenginlik katabilirim.

3. b) Seçtiğiniz türe özgü üslup özellikleri nasıl olurdu? Yazınız.

Üslubum sade, içten ve duygusal olurdu. Okuyucunun empati kurmasını sağlamak için doğal bir dil kullanırdım. Betimlemelerle olayları zenginleştirir, içsel çatışmaları da yansıtarak derinlik kazandırırdım.

4) Hayat hikâyenizde neleri anlatmak isterdiniz? Yazınız.

Hayat hikâyemde çocukluğumu, ailemle olan ilişkilerimi, okul hayatımda karşılaştığım zorlukları ve bu süreçte edindiğim dostlukları anlatmak isterdim. Ayrıca hayallerimi, hedeflerime ulaşırken yaşadığım deneyimleri, başarısızlıklarımı ve onlardan çıkardığım dersleri paylaşırdım.

1. a) Dinleyeceğiniz/izleyeceğiniz belgeselin başlığından ve tanıtım bölümünden hareketle belgeselin içeriği hakkındaki tahminlerinizi yazınız.

Belgeselin İçeriği Hakkındaki Tahminim: Belgeselin, Âşık Veysel’in hayatı, görme engelli oluşu, sazla tanışması, halk şiirine katkıları ve tasavvufi yönü hakkında bilgi vereceğini düşünüyorum. Ayrıca, onun “Uzun İnce Bir Yoldayım” gibi ünlü türkülerinin yer alabileceğini tahmin ediyorum.

Belgeselin İçeriği: Belgesel, Âşık Veysel’in 1894’te Sivas’ta doğmasından itibaren geçirdiği hayatı, çiçek hastalığı sonucu görme yetisini kaybetmesi, sazla tanışması, şiir anlayışı ve halk ozanlığı üzerindeki etkilerini konu alıyor. Ayrıca tasavvufi yaklaşımı, doğa sevgisi, insanlara olan bakışı ve vefatından sonraki istekleri de anlatılıyor.

:

Soru: Verilen metinleri okuyunuz. Paragrafların hangi edebî türden alındığını tahmin ediniz. Tahmininizin gerekçesini ilgili yere yazınız.

I. METİN

Edebi Tür: Gezi Yazısı

Gerekçe: Yazar bir sınır bölgesinde yaptığı gözlemleri ve çevresel izlenimlerini anlatmaktadır. Gözlem ve betimleme ön plandadır.

II. METİN

Edebi Tür: Anı (Hatıra)

Gerekçe: Yazar geçmişte yaşadığı bir olayı, kişisel duygularını ve gözlemlerini anlatmaktadır.

III. METİN

Edebi Tür: Mülakat (Söyleşi)

Gerekçe: Metin soru-cevap tekniğiyle ilerlemektedir. Bu özellik mülakat türünün belirgin bir özelliğidir.

IV. METİN

Edebi Tür: Anı

Gerekçe: Yazar geçmişte yaşadığı zorlukları ve hissettiklerini anlatmaktadır. Olaylar kişisel bir bakış açısıyla sunulmuştur.

V. METİN

Edebi Tür: Deneme

Gerekçe: Metin, insan ve toplum ilişkisi üzerine kişisel düşünceler içermektedir. Kesin yargıdan uzak, düşünsel bir anlatım vardır.

Soru: Aşağıda Aşık Veysel’le ilgili belgeselden alınan cümleler yer almaktadır. Bu cümlelerde kullanılan anlatım biçimlerini tespit ederek anlatım biçimlerinin metnin üslubuna katkılarını gerekçesiyle yazınız.

a)Anlatım Biçimi: Öyküleyici Anlatım

Gerekçe: Aşık Veysel’in doğumu, çocukluğu ve görme engeliyle tanışması gibi olaylar sırasıyla anlatılmıştır. Yaşanmışlık ve olay örgüsü belirgindir. Bu durum metne samimi ve etkileyici bir üslup kazandırmıştır.

b)Anlatım Biçimi: Açıklayıcı Anlatım

Gerekçe: Yazar bir düşünceyi (meyve ve çiçek benzetmesiyle) örnek vererek açıklamaktadır. Amacı bilgi vermek ve okuyucunun düşünmesini sağlamaktır. Üslup sade ve öğreticidir.

c)Anlatım Biçimi: Betimleyici Anlatım

Gerekçe: Aşık Veysel’in görme engeli nedeniyle renkleri nasıl hayal ettiğini anlatması, özellikle “siyahı babam rahmetli kâğıda birini getirirdi, okutuyordu” gibi ifadeler duyulara hitap etmektedir. Metne güçlü ve duygusal bir atmosfer katmaktadır.

d)Anlatım Biçimi: Duygusal (Coşku ve Heyecan) Anlatım

Gerekçe: Toprağa olan sevgisini, ölümden sonraki dileklerini duygu yüklü cümlelerle ifade etmektedir. “Toprak beni örtsün, taş koymayın…” gibi ifadeler metne içten ve dokunaklı bir ton kazandırmıştır.

Edebiyat Atölyesi : Yazma 02  –  13 HAZİRAN  2025

Edebiyat Atölyesi (Anlatma)Yazma

YazmaTDE4.1

Öğrencilere otobiyografilerini oluşturmaya yönelik bir performans görevi verilir. Performans görevi sınıf içinde gerçekleştirilir.Öğrencilere otobiyografilerini estetik bakış açısıyla yazmaları için bir performans görevi verilir ve böylece yazma becerilerini aktif kullanmaları sağlanmış olur.Öğrencilerden otobiyografilerini estetik bakış açısıyla yazmaları istenir (D7). Otobiyografi yazımıyla ilgili temel bilgiler beyin fırtınası yöntemiyle ortaya konur (SDB2.1). Belirlenen yazma amacı doğrultusunda uygun yazma yöntem ve stratejileri belirlenir. Yazma sürecinin tüm aşamalarının başarılı bir şekilde uygulanabilmesi için kontrol listesi hazırlanır. Bu liste ile öğrencilerin yazma sürecini nasıl yönettiğiyle ilgili değerlendirmeler yapılır ve öz düzenleme becerilerinin desteklenmesi sağlanır (E2.2).

TDE4.2

Otobiyografi oluştururken yazmayla ilgili daha önce edinilen bilgi ve becerilerden yararlanılır. Yazılacak metnin okur üzerindeki etkilerine yönelik tahmin yürütülerek yazma eylemi sürdürülür. Anlatıcısı değiştikten sonra esas metin ile yeniden yazılan metin bağlama uygunluk yönüyle karşılaştırılır.Elde edilen sonuçlar bağlama uygunluk, dil ve anlatım özelliği,etkileyicilik, tutarlılık, özgünlük vb. belirlenen ölçütlere göre sınıflandırılır ve yorumlanır. Yazılan otobiyografi okunur, değerlendirilir ve gerekli düzeltmeler yapılır.Oluşturulan otobiyografiyi zenginleştirmek için görsel ögelerden yararlanılır. Öğrenciler görsellere dijital araçlar  kullanarak ulaşabilir (OB2). Görseller araştırılırken fikrî mülkiyet haklarına uygun hareket edilmesi konusunda öğrencilere farkındalık kazandırılır. Yazılan metin sınıf panosunda, okul gazetesinde veya genel ağdaki güvenilir ortamlarda paylaşılır.

TDE4.3

Belirlenen amaca yönelik otobiyografi oluşturulurken uygun söz varlığı seçmeye ve dil yapılarını doğru kullanmaya, bağdaşıklık ögelerine, yazım ve noktalama kurallarına uymaya özen gösterilir. Hazırlanan otobiyografide anlatım bozuklukları varsa tespit edilir, bunların sebepleri tartışılır, anlatımı düzeltmek için ne yapılması gerektiği belirlenir. Yazılacak otobiyografi türüne veyazma amacına göre farklı anlatım biçimleri ve düşünceyi geliştirme yolları kullanılır, verilmek istenen iletiler açık veya örtük şekilde ifade edilir (E3.11).

TDE4.4

Yazma çalışmalarında ortaya çıkan ürünlere yönelik özdeğerlendirme ve akran değerlendirmesi yapılır (SDB1.2). Bu formların içeriğinde yazma becerisinin kural uygulama aşamasında belirlenen ölçütlerin yanı sıra gerçeklik, yaratıcılık gibi yazma ürünlerine değer katan unsurlara yer verilir.Süreçte karşılaşılan zorluklara ilişkin bir liste oluşturulur. Sonraki yazma çalışmalarında bunlarla ilgili hataların düzeltilmesi için neler yapılabileceği üzerine fikir yürütülür (SDB3.1). Yazma sürecindeki olumlu davranışlar pekiştirilir.

Yazma Öncesi

İnsanlar, tarihin başlangıcından beri kendini ifade etme ihtiyacı hissetmiştir. Mağara duvarlarına çizilen resimler, tutulan günlükler, söylenen türküler ve edebî eserler insanların duygu ve düşüncelerini aktarma amacının ürünleridir. İnsanların kendi en kapsamlı yansıttığı edebî türlerden biri ise otobiyografidir.

Soru 1: Sizce otobiyografi yazımında öne çıkan özellikler nelerdir? Yazınız.

 Otobiyografide yazar, kendi hayatını birinci ağızdan ve samimi bir şekilde anlatır. Olaylar genellikle yaşanma sırasına göre düzenlenir, anlatımda gerçeklik ve kişisel deneyimler ön plandadır. Dürüstlük, detaylı anlatım ve içtenlik en belirgin özellikleridir.

Soru 2: Sizce, insanlar neden otobiyografilerini yazma ihtiyacı hissetmiştir? Yazınız.

 İnsanlar, yaşadıklarını gelecek nesillere aktarmak, anılarını kalıcı hale getirmek ve kendi yaşamlarının iz bırakmasını sağlamak amacıyla otobiyografi yazmak isterler. Bu eserler aynı zamanda başkalarına ilham vermek için de yazılır.

Soru 3: Bu açıklamadan hareketle otobiyografi yazım sürecine ilişkin tablodaki bilgilerden doğru olanları işaretleyiniz.

Doğru Olanlar:

✔️ Otobiyografilerde olayların yaşanma sırası göz önünde bulundurulur.
✔️ Otobiyografiler gerçeği yansıtan kişisel hikâyelerdir.
✔️ Otobiyografi yazımında belgesel ve fotoğraflar kullanmak etkilidir.

NOT: 4.Tema yazma performans ölçeği kullanılarak öğrencilerin 4.tema yazma performans notu verilmiş olur.

3.tema ve 4.tema yazma ve konuşma performans notları/puanları birleştirilerek öğrencinin 2.dönem 1.performans notu verilir.2.performans notu ise kitap okuma ve dinleme / izleme etkinliklerinden  verilir öğretim programı doğrultusunda.

Okul Temelli Planlama

Grup Çalışması / Etkinlik 09- 13 HAZİRAN    2025

Biyografi ile otobiyografi arasındaki farkları belirleyiniz.

Biyografi ve Otobiyografi Arasındaki Farklar

• Biyografide dolaylı; otobiyografi doğrudan anlatım vardır.

• Biyografide nesnellik otobiyografide yer yer öznellik ağır basar.

• Biyografi, tanıtılan kişiyi çevresiyle birlikte ele alır; otobiyografide ise kişi anlatılanları kendisiyle sınırlar.

• Biyografi kişinin dış dünyasına otobiyografi iç dünyasına yöneliktir.

• Biyografide belgeler, otobiyografide bellek önem kazanır.

NOT: 16-20 HAZİRAN 2025 SON HAFTA SOSYAL ETKİNLİK HAFTASI OLARAK BELİRLENMİŞTİR.

5) Değerlendirme (Evaluate)

A.) Beceri alanlarında yer alan konuya başlarken , metnimizi anlayalım, ders içi çalışma etkinlikleri yapılır.

B.) Edebiyat atölyesi kısmında yer alan performans görevleri dereceli puanlama anahtarına göre değerlendirip öğrencilerin performans görevine puan verilir.

C.) Ders kitabında yer alan 4.Tema sonunda yer alan değerlendirme sorularıyla öğrencilerin temayı ve konuları  ne kadar öğrendikleri ölçülür.

                                                                                                                                  Uygundur

                                                                          14.04.2026

                                                                                                                                 Okul Müdürü